Delta 1/2026

Zadania

image
Zadanie M 1840

Wielomian \(x^3 + px^2 + qx + r\) ma trzy pierwiastki w przedziale \((0,2).\) Udowodnić, że \[-2<p + q + r<0.\]

Rozwiązanie
Oznaczmy przez \(a,\) \(b\) i \(c\) pierwiastki wielomianu. Wtedy \[x^3 + px^2 + qx + r = (x-a)(x-b)(x-c).\] Wstawiając \(x = 1,\) mamy \[1+p+q+r = (1-a)(1-b)(1-c).\] Każda z liczb \(a,\) \(b\) i \(c\) leży w przedziale \((0,2),\) zatem każda z liczb \(1-a,\) \(1-b,\) \(1-c\) leży ściśle pomiędzy w przedziale \((-1,1).\) Wynika stąd, że iloczyn \((1-a)(1-b)(1-c)\) również leży w przedziale \((-1,1).\) Zatem \[p+q+r = (1-a)(1-b)(1-c)-1\] leży w przedziale \((-2,0).\)
Zadanie M 1841

Dana jest liczba całkowita dodatnia \(n\) taka, że \[\gcd(n, n+1)<\gcd(n, n+2)<\ldots < \gcd(n, n+35).\] Udowodnić, że \[\gcd(n, n+35)<\gcd(n, n+36).\]

Rozwiązanie
Zauważmy, że dla dowolnej liczby całkowitej \(k\geq 1\) mamy \(\gcd(n, n+k)\leq k,\) gdyż jeśli liczba pierwsza \(p\) dzieli \(n\) i \(n+k,\) to dzieli również ich różnicę \(k.\) Wobec tego skoro \(\gcd(n, n+1)=1\) i \(\gcd(n, n+k)\) rośnie dla \(k=1,2,\ldots, 35,\) to \(\gcd(n, n+k)=k\) dla \(k=1,2,\ldots, 35.\) W szczególności oznacza to, że wszystkie liczby \(1,2,\ldots, 35\) dzielą \(n,\) więc \(36=4\cdot 9\) również dzieli \(n,\) a zatem \[\gcd(n, n+36)=36>35=\gcd(n, n+35).\]
Zadanie M 1842

image

Tabliczka czekolady w kształcie trójkąta równobocznego o boku długości \(p\) składa się z \(p^2\) kostek, czyli kawałków w kształcie trójkąta równobocznego o bokach długości \(1,\) równoległych do boków tabliczki czekolady. Dwóch graczy na zmianę może odłamać kawałek w kształcie trójkąta (łamiąc wzdłuż jednej z linii podziału czekolady na kostki). Gracz, który nie ma ruchu lub zostawi przeciwnikowi dokładnie jedną kostkę, przegrywa. Załóżmy, że \(p\) jest liczbą pierwszą. Który z graczy ma zwycięską strategię?

Rozwiązanie
Zwycięską strategię ma gracz drugi.

Pierwszego gracza oznaczmy przez \(A,\) drugiego przez \(B.\) Opiszemy teraz strategię wygrywającą dla \(B.\) Przypuśćmy, że \(A\) zjada kostkę wymiaru \(k,\) pozostawiając trapez o bokach \(k,\) \(p-k,\) \(p,\) \(p-k.\) Niech \(a=\max (k, p-k),\) \(b=\min (k, p-k).\) Ponieważ \(\gcd(a,b)=\gcd(k, p-k)=1,\) więc \(a\neq b.\) Gracz \(B\) zjada zatem trójkąt o boku \(p-k,\) pozostawiając równoległobok o wymiarach \(a\) na \(b.\) Teraz rozpatrzmy dwa przypadki:

  • Załóżmy, że \(A\) zjada kawałek o wymiarach mniejszych niż \(b,\) wtedy \(B\) zjada kawałek symetryczny względem środka równoległoboku i wygrywa, gdyż \(A\) w tym momencie nie ma ruchu.

  • Jeśli zaś \(A\) zjada trójkąt o boku \(b,\) pozostawia trapez o bokach \(a-b,\) \(b,\) \(a,\) \(b,\) gdzie znowu \(\gcd(a-b,b) = \gcd(a,b) = 1.\) Gracz \(B,\) kontynuując swoją strategię, doprowadzi do sytuacji, w której \(a = b = 1\) (gdyż \(\gcd(a,b) = 1\)), co oznacza, że po ruchu \(A\) pozostaje ostatnia kostka, stąd \(B\) wygrywa.

image Pytanie: Który z graczy ma wygrywającą strategię, jeśli bok czekolady jest liczbą złożoną?

Zadanie F 1135

Cząstka jest wyrzucona pionowo w górę z powierzchni Ziemi z prędkością wystarczającą, aby osiągnąć nieskończoną wysokość (zaniedbując opór powietrza). Udowodnij, że czas potrzebny do osiągnięcia wysokości \(h\) dany jest wzorem: \[t = \frac{1}{3}{\sqrt{\frac{2R}{g}}} \left[ \left(1 + \frac{h}{R} \right)^{3/2} - 1 \right],\] \(R\) to promień Ziemi, a \(g\) przyspieszenie grawitacyjne na jej powierzchni.
[Źródło: Newtonian Dynamics, Richard Fitzpatrick.]

Rozwiązanie
Rozważamy cząstkę wyrzuconą pionowo w górę z powierzchni Ziemi z prędkością ucieczki. Pomijamy opór powietrza. Zasada zachowania energii daje: \[E = \frac{1}{2}mv^2 - \frac{GMm}{r} = 0 \ \ \ \Rightarrow \ \ \ v(r) = \sqrt{\frac{2GM}{r}}.\] Podstawiamy \(GM = gR^2\), gdzie \(g\) to przyspieszenie ziemskie na powierzchni, a \(R\) to promień Ziemi: \[v(r) = \sqrt{\frac{2gR^2}{r}}.\] Aby obliczyć czas, jaki zajmuje cząstce osiągnięcie wysokości \(h\), zauważamy, że prędkość nie jest stała – zmienia się wraz z odległością od środka Ziemi. Nie możemy więc użyć prostego wzoru \(t = \frac{s}{v}\), ponieważ nie ma jednej prędkości dla całej drogi.

Zamiast tego dzielimy ruch na nieskończenie małe odcinki drogi \(dr\), w których prędkość \(v(r)\) można uznać za prawie stałą. Dla każdego takiego odcinka czas przebycia wynosi właśnie \(dt = \frac{dr}{v(r)}\). Sumując te małe czasy dla wszystkich odcinków od \(r = R\) do \(r = R + h\), otrzymujemy całkowity czas ruchu jako właśnie całkę: \[\begin{aligned} t & = \int_{R}^{R+h} \frac{dr}{v(r)} = \int_{R}^{R+h} \frac{dr}{\sqrt{\frac{2gR^2}{r}}} = \frac{1}{\sqrt{2gR^2}} \int_{R}^{R+h} \sqrt{r} \, dr \\ & = \frac{1}{\sqrt{2gR^2}} \cdot \left[ \frac{2}{3} r^{3/2} \right]_{R}^{R+h} = \frac{2}{3\sqrt{2gR^2}} \left( (R + h)^{3/2} - R^{3/2} \right) \end{aligned}\] Zauważmy, że \((R + h)^{3/2} = R^{3/2} \left(1 + \frac{h}{R} \right)^{3/2},\) więc: \[t = \frac{1}{3}{\sqrt{\frac{2R}{g}}} \left[ \left(1 + \frac{h}{R} \right)^{3/2} - 1 \right].\]

Zadanie F 1136

Hydroniusz Kranowski postanowił wykonać w ogrodzie ciekawe doświadczenie. Zamierzał zmierzyć przepływ wody z kranu ogrodowego z wykorzystaniem jedynie linijki. Ustalił, że średnica przy miejscu wypływu ma \(d_1 = 10\,\mathrm{mm}\), a w odległości \(\Delta L = 0{,}5\,\mathrm{m}\) od tego miejsca średnica strumienia wynosi \(d_2 = 6\,\mathrm{mm}\). Pomóż Hydroniuszowi obliczyć natężenie przepływu wody \(Q\) w jednostkach \(\mathrm{m}^3/\mathrm{s}\).
[Zadanie oraz grafika zaczerpnięte z książki: 100 prostych doświadczeń z wodą i powietrzem Ryszarda Błażejewskiego.]

image \(v_{2}\) \(d_{1}\) \(d_{2}\) \(\Delta L\) \(v_{1}\)
Schemat strumienia
wody wypływającego
z kranu
Rozwiązanie
Przeanalizujmy sytuację wypływu wody z kranu (zobacz rysunek na s. ). Na skutek działania siły grawitacji strumień wody przyspiesza w miarę oddalania się od wylotu. Zgodnie z zasadą ciągłości (jedną z postaci prawa zachowania masy) objętość przepływającej cieczy na jednostkę czasu pozostaje stała. Przykładowo dla dwóch przekrojów poprzecznych, oznaczonych jako 1-1 oraz 2-2, możemy zapisać: \[\label{eq:przeplyw} Q = v_1 A_1 = v_2 A_2,\tag{$*$}\] gdzie \(v_1\) i \(v_2\) to średnie prędkości przepływu cieczy w przekrojach o polach powierzchni, odpowiednio, \(A_1\) oraz \(A_2.\)

Choć dzisiaj równanie \(\eqref{eq:przeplyw}\) wydaje się oczywiste, zostało ono sformułowane dopiero w XVII wieku.

Dla cieczy idealnej (czyli takiej, w której można pominąć straty energii) równanie Bernoulliego zastosowane do przepływu między punktami 1-1 i 2-2 przyjmuje postać: \[\frac{v_1^2}{2g} + \frac{p_1}{\varrho_w g} + z_1 = \frac{v_2^2}{2g} + \frac{p_2}{\varrho_w g} + z_2.\] Zakładając, że ciśnienia w obu punktach są równe (\(p_1 = p_2 = p_a\)) oraz że różnica wysokości \(z_1 - z_2 = \Delta L,\) powyższe równanie upraszcza się do postaci: \[\frac{v_1^2 - v_2^2}{2g} = -\Delta L.\] Uwzględniając związek między prędkością a przepływem: \(Q = vA = v \pi d^2 / 4,\) ostateczny wzór na strumień objętościowy przyjmuje postać: \[Q = \frac{\pi d_2^2 \sqrt{2g\Delta L}}{4 \sqrt{(d_1/d_2)^4 - 1}}.\] Zatem aby wyznaczyć natężenie przepływu, wystarczy zmierzyć trzy wielkości geometryczne: średnice strumienia w dwóch przekrojach oraz odległość między tymi przekrojami. Po podstawieniu danych liczbowych otrzymujemy natężenie \(3,4\cdot 10^{-5}\mathrm{m}^3/\mathrm{s}.\)