Delta 10/2026

Niebo w październiku

Październik odznacza się szybko obniżającą się wysokością górowania Słońca, które zbliży się do widnokręgu o kolejne \(11^\circ\) i skróci czas przebywania nad nim o następne dwie godziny. Czas zimowy pojawi się w tym roku wyjątkowo wcześnie, już w nocy z 24. na 25. dzień miesiąca.

Ekliptyka tworzy bardzo duży kąt z horyzontem na niebie porannym, stąd ponownie Księżyc stanie się jego ozdobą w pierwszej dekadzie miesiąca, dążąc do nowiu 10 X po południu naszego czasu. 1 X rano można obserwować oddalanie się Srebrnego Globu od Plejad i Urana. Wszystkie wspomniane ciała niebieskie przetną południk lokalny około godziny 4, na wysokości ponad \(60^\circ.\) Sama planeta w listopadzie przejdzie przez opozycję i będzie poruszać się wstecz, zmniejszając dystans do gwiazdy 37 Tau do \(100'.\) Jej blask urośnie do \(+5{,}6^m.\) Kolejnej nocy Księżyc zmniejszy fazę do \(66\%\) i zbliży się na \(2{,}5^\circ\) do El Nath, gwiazdy tworzącej północny róg Byka.

4 X naturalny satelita Ziemi pokaże się już po ostatniej kwadrze, w odległości \(6^\circ\) od Polluksa w Bliźniętach. Dobę później natomiast przejdzie on do sąsiedniego Raka, gdzie w fazie \(32\%\) zbliży się na niewiele ponad \(1^\circ\) do Marsa i jednocześnie na \(5^\circ\) do M44, jasnej gromady otwartej gwiazd. Czerwona Planeta w październiku pokona kolejne \(16^\circ\) wzdłuż ekliptyki, przechodząc pod koniec miesiąca do gwiazdozbioru Lwa, i zbliżając się przy tym na \(6^\circ\) do Jowisza. Wcześniej 8 X minie ona zakrywaną we wrześniu gwiazdę \(\eta\) Cnc w odległości \(0{,}5^\circ{,}\) trzy dni później zaś przejdzie przez sam środek gromady M44. Niestety u nas świt zastanie Marsa na jej zachodnim skraju. Kolejnego poranka natomiast planeta wzejdzie już na południowy wschód od niej. Do końca miesiąca Mars pojaśnieje do \(+0{,}9^m{,}\) zwiększając średnicę kątową swojej tarczy do ponad \(6''.\)

6 X sierp Księżyca zwęzi się do \(22\%{,}\) wschodząc po godzinie pierwszej \(5^\circ\) od Jowisza. Największa planeta Układu Słonecznego również poprawia swoją widoczność, zmniejszając do końca miesiąca dystans do Regulusa, najjaśniejszej gwiazdy Lwa do \(6^\circ\) oraz mijając jasną w październiku mirydę R Leo w odległości \(3^\circ{,}\) czym ułatwi jej odnalezienie. W październiku Jowisz zwiększy blask do \(-2^m\) i średnicę tarczy do \(36''.\) R Leo zaś 21 X osiągnie maksimum swojej jasności i może pojaśnieć nawet do \(+4{,}4^m.\) W lornetkach i teleskopach wyróżnia się ona wyraźną ciemnowiśniową barwą. W dniu maksymalnej jasności pod koniec nocy astronomicznej wzniesie się ona na prawie \(35^\circ\) ponad widnokrąg, zajmując pozycję nieco ponad \(4^\circ\) pod Jowiszem.

Następnego ranka Srebrny Glob w fazie \(13\%\) odwiedzi wspomnianego już Regulusa, zbliżając się doń na \(100'.\) Księżyc pozostanie widoczny jeszcze przed kolejnymi dwoma wschodami Słońca. 8 X około godziny szóstej jego tarcza w fazie \(7\%\) wzniesie się na wysokość \(15^\circ\) na przedłużeniu linii łączącej Jowisza z Regulusem. Dobę później zaś sierp Księżyca w fazie \(2\%\) pokaże się na wysokości \(4^\circ.\) Bardzo ładnie w tych dniach zaprezentuje się światło popielate księżycowej tarczy.

W drugiej połowie miesiąca Księżyc 18 X przejdzie przez I kwadrę, a dobę wcześniej zbliży się na \(1^\circ\) do Nunki, jednej z jaśniejszych gwiazd Strzelca. 24 X jego prawie pełna tarcza przejdzie \(6^\circ\) na północ od Saturna, który świeci z jasnością \(+0{,}4^m{,}\) prezentując tarczę o średnicy \(20''.\) Faktyczna pełnia Srebrnego Globu nastąpi dwa dni później.

28 X po godzinie drugiej naszego czasu naturalny satelita Ziemi zakryje północno-zachodnią część Plejad i stanie się to wysoko na naszym niebie, jakąś godzinę po górowaniu obu ciał niebieskich. W obserwacji zjawiska przeszkodzi jednak wysoka faza księżycowej tarczy, przekraczająca \(95\%.\)

Warto pamiętać o drugiej mirydzie \(\chi\) Cyg, która maksimum swojej jasności osiągnie na początku miesiąca i może pojaśnieć do \(+3{,}3^m.\) \(\chi\) Cyg znajduje się w szyi Łabędzia, na linii łączącej gwiazdy \(\eta\) i \(\beta\) Cyg, \(2{,}5^\circ\) od pierwszej z wymienionych gwiazd. W październiku na początku nocy astronomicznej ów obszar nieba jest już po górowaniu, ale przez kilka początkowych godzin wciąż wznosi się wysoko ponad widnokrąg.

13 X przez opozycję przejdzie planetoida (4) Westa, czyli najjaśniejsza planetoida na naszym niebie. Tegoroczna opozycja należy do małych i Westa nie przekroczy jasności \(+6{,}5^m.\) W październiku zakreśli ona łuk o długości \(7^\circ\) jakieś \(12^\circ\) na południowy wschód od Saturna, przechodząc 20 X \(4^\circ\) na północ od świecącej z jasnością \(+3{,}6^m\) gwiazdy \(\theta\) Cet.

9 X maksimum aktywności osiągną meteory z roju Drakonidów. Są to wolne meteory, które zderzają się z naszą atmosferą z prędkością 20 km/s, a ich radiant znajduje się w głowie Smoka. Na początku nocy astronomicznej wznosi się on \(60^\circ\) nad zachodnią częścią nieboskłonu. Można spodziewać się kilku zjawisk na godzinę.

Drugi z październikowych rojów, Orionidy, promieniuje do pierwszej dekady listopada, z maksimum 21 X. Ich radiant znajduje się kilka stopni na zachód od Alheny, trzeciej co do jasności gwiazdy Bliźniąt. W nocy maksimum Księżyc zajdzie około drugiej trzydzieści, pozostawiając jakieś trzy godziny na ich obserwacje. Są to szybkie meteory, a ich prędkość zderzenia z atmosferą Ziemi wynosi 66 km/s. Tym razem prognozuje się około 30 zjawisk na godzinę.