Najpewniej każdy Czytelnik Delty wie, co to jest sześcian – i że co do zasady (fachowo: co do podobieństwa) jest tylko jeden taki w geometrycznym świecie. W niniejszym artykule odpowiemy na pytanie, ile jest sześciościanów wypukłych, czyli brył, od których wymagamy jedynie wypukłości i posiadania sześciu ścian. Nie będziemy przy tym rozróżniać wielościanów różniących się jedynie ułożeniem wierzchołków w przestrzeni – na przykład sześcian oraz ścięty ostrosłup czworokątny (patrz margines) liczymy jako ten sam sześciościan.
Rozpocznijmy od przypomnienia wzoru Eulera:
jeśli pewien wypukły wielościan ma
Wyniki naszych wstępnych poszukiwań przedstawia poniższa tabela. Wielkości
Znaleźliśmy siedem różnych sześciościanów. Skąd jednak wiadomo, że nie ma
innych?
Łatwo uwierzyć, że z 6 trójkątów można zbudować tylko wielościan typu I, z 5
trójkątów i pięciokąta tylko wielościan typu III, z 6 czworokątów tylko
wielościan typu VI, z kolei z dwóch pięciokątów, które muszą mieć wspólną
krawędź, tylko typ VII. Badanie wielu przypadków kombinacji ścian dla
pozostałych konfiguracji
Rozpatrzmy pewien wielościan wypukły
Wyobraźmy sobie teraz, że ściany danego wielościanu są przezroczyste, w odróżnieniu od jego krawędzi. Z jednej strony takiego wielościanu przykładamy źródło światła, a z drugiej kartkę. Jeśli odpowiednio przyłożymy źródło światła, cienie krawędzi nie będą się przecinać – uzyskamy w ten sposób diagram Schlegela wielościanu. Jeśli spojrzymy na diagram Schlegela jak na graf, czyli układ punktów (wierzchołków) połączonych kreskami (krawędziami), to będziemy mogli stwierdzić, że jest on grafem planarnym, czyli możliwym do narysowania bez przecinania krawędzi.
Diagram Schlegela ma jeszcze jedną własność – jest grafem spójnym, czyli poruszając się po jego krawędziach, można przemieścić się między dowolnymi jego wierzchołkami (bo tak też jest na wielościanie). Dla wielościanów wypukłych pozostaje to prawdą, nawet jeśli pozbędziemy się dowolnych dwóch wierzchołków wraz z wychodzącymi z nich krawędziami (szkic uzasadnienia na marginesie). Można równoważnie powiedzieć, że każde dwa wierzchołki są połączone co najmniej trzema ścieżkami, które – oprócz początku i końca – nie mają punktów wspólnych. Takie grafy nazywamy trójspójnymi.
Zgodnie z powyższymi obserwacjami diagramy Schlegela wielościanów dualnych do
sześciościanów są planarnymi i trójspójnymi grafami o sześciu wierzchołkach.
Na szczęście dla nas w publikacji [
Dowiedliśmy w ten sposób, że istnieje co najwyżej 7 sześciościanów – udało się nam zatem przedstawić wszystkie. Czytelnikowi Podejrzliwemu pozostawiamy sprawdzenie, czy przedstawione wyżej grafy faktycznie są diagramami Schlegela wielościanów dualnych do zaprezentowanych wcześniej sześciościanów. Zaznaczmy przy okazji, że trójspójność i planarność to wystarczające warunki, by dany graf mógł być ,,cieniem” jakiegoś wielościanu. Jest to głębokie twierdzenie udowodnione przez niemieckiego matematyka Ernsta Steinitza (1871–1928).
Na koniec wspomnijmy, że istnieją trzy typy niewypukłych sześciościanów, które można
skonstruować poprzez odpowiednie wycięcie czworościanu z czworościanu.
Grafy tych wielościanów niewypukłych, a co za tym idzie także grafów ich wielościanów dualnych, nie są trójspójne. Tych wielościanów nie udałoby się zatem ,,uwypuklić” i są to przykłady istotnie różne od tych zaprezentowanych wcześniej.